Verðtryggingin

Síðasti gjalddagi, vonandi

Sjónvarpið var einu sinni í svarthvítu, svo í lit. Verðtryggingin er ennþá í svarthvítu samkvæmt splunkunýju viðmiði í íslenskri hagfræði, Hitachi-vísitölunni. Þeir sem vona að verðtryggingin verði einhverntíma í fullum lit á Íslandi geta glaðst.

Það gerist aldrei.

Texti: Þorsteinn J.

Verðtryggingin var tekin upp á Íslandi með setningu laga árið 1979. Fáeinum árum áður kom litasjónvarpið til Íslands. Það var reyndar fundið upp á sveitabæ í Kjósinni löngu fyrr. Þar voru litfilmur fyrir framan svarthvítan skjáinn, sem litaði myndina svolítið. Fréttaþulurinn varð fölblár í framan og grasið ekki grænt heldur appelsínugult, en það skipti en engu. Það var nóg að trúa því innilega að myndin væri í lit og allt varð gott.

Frábær árangur

Það góða við að tala um verðtryggingu og háa vexti á Íslandi er að það verða fljótlega allir hundleiðir á þessu þvaðri. Þetta er bara verðbólguskot í hversdagslegu lífi. Fólk sýnir ofurlítinn áhuga en það hvarflar ekki að nokkrum manni að neitt breytist. Íslendingar eru bestir í því að gera litlar kröfur. Vetrarólympíuleikarnir stálu athyglinni af vaxtaumræðunni og elsku bestu verðtryggingunni í tæpa viku. Íslensku keppendurnir eru reyndar oftast úr leik strax í fyrri umferð eða ná jafnvel 24 sæti. „Það er frábær árangur“ sagði þulurinn. Miðað við hvað? Á sama hátt lýsa keppendur í íslenskum stjórnmálum og Seðlabankinn því yfir að keppni í háum vöxtum og verbólgu gangi vel á Íslandi. Árangurinn sé frábær. Miðað við hvað?

Það er jafnvel möguleiki að núverandi stjórnvöld skoði þetta með verðtrygginguna eftir næstu áramót. En það hefur ekki nokkur lifandi maður trú á því og þess vegna er best að hætta að tala um þetta.

Það eru ennþá skrifaðar greinar um Seðlabanka Íslands þar sem honum er kennt um vandann. Það er allt samkvæmt bókinni en Seðlabankinn er vel varinn. Byggingin var nýverið gerð upp meðan Seðlabankastjóri hvatti heimilin til að spara og skipta ekki um parket eða glugga. Höfuðstöðvar hagstjórnarinnar minn á virki rétt við sjóinn eða gamlan varðturn í Evrópu; gler og steypa og skýrt markmið: Verja virkið, halda í horfinu og telja kjark í þjóðina. Fundir peningastefnunefndar eru líkt og útsending frá kappleik eða tónlistarviðburði, sem aldrei fer fram. „Góðir tilheyrendur, hér er allt rólegt og með kyrrum kjörum, ekki fara of mikið til útlanda eða gera nokkurn skapandi hlut. Vonandi dreymir ykkur ekki verðbólguna á nóttunni. Við sendum skýr fyrirmæli í faxi fljótlega og vinsamlegast hengið það upp á áberandi stað í verðtryggðu íbúðinni. Takk fyrir.“

Stefán Ólafsson prófessor var síðast í grein í Morgunblaðinu 23. febrúar að skamma Seðlabankann vegna verðbólgunnar sem er tengd verðtryggingunni traustum fjölskylduböndum.

„Kannski Seðlabankinn ætti að horfa til þessa hóps sem hefur hæstu tekjurnar i samfélaginu og heldur uppi mikilli neyslu og fárfestingum sem trekkja upp eftirspurnarverðbólgu. Það er ekki láglaunafólkið eða skulduga unga fólkið sem eru helstu orsakavaldar verðbólgunnar: Hávaxtastefna bankans bitnar hins vegar mest á þeim tekjulægri og skuldugu – en hlífir þeim tekjuhærri og eignameiri. Það er afleitt og óréttlát hagstjórn sem að auki skilar ekki nægum árangri í baráttunni við verðbólguna.“

Stórsvig í lit

Litasjónvarpið kom til Íslands 1973-1974 segir í opinberum gögnum. Þetta var stór viðburður. Mamma mín keypti Hitachi-litasjónvarp í versluninni Vilberg og Þorsteinn við Laugaveg 80. Verðið var trúlega 400.000 gamlar íslenskar lummur. Þetta var áður en tekin voru tvö núll aftan af krónunn svo þetta liti allt betur út. Þjóðhátíðin á Þingvöllum í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar var eins og 11 ára barnaafmæli í samanburði við litasjónvarpið. Tækið kom heim í leigubíl, var stungið rakleitt í samband inn í stofu. Svo var löng bið eftir fyrstu litaútsendingunni í sjónvarpinu. Vígsluathöfnin var hvorki meira né minna en útsending á laugardagssíðdegi frá keppni í stórsvigi í útlöndum. Það voru strax miki vonbrigði að sjá hvern keppandann af öðru renna sér niður. Myndin var að mestu leyti hvít, ekki einu sinni svarthvít. Einstaka sinnum sást í lit í skíðabúningi, þegar klippt var af í nærmynd af keppendum, annars bara þetta sama gamla góða litleysið. Þetta skánaði svo auðvitað þegar Dallas kom í tækið í fullum lit eða jafnvel fótboltaleikir þar sem loksins var hægt að átta sig á hvaða lið voru raunverulega að keppa. En dagskráin var í stórum dráttum litlu skárri. Íslensku keppendurnir héldu áfram að falla úr leik í fyrri umferð stórsvigsins.

Hitachi-vísitalan

Það er þess vegna fagnaðarefni að tilkynna að hér eftir verður verðbólgan og verðtryggingin á Íslandi mæld með Hitachi vísitölunni. Galdurinn við hana er sá að hún breytist aldrei. Þetta er stillimynd af strangheiðarlegri svarthvítri auglýsingu sem var klippt út úr gömlu dagblaði. Svona er þetta, ekkert breytist. Um leið er hægt að hætta að tala um þetta. Hitachi-vísitalan hjálpar okkur að gleyma. Það þarf að eyða ranghugmyndinni um að stjórnvöld eða Seðlabankinn Utd geti eða vilji breyta þessu. Það er best að gleyma því að þjóðin þurfti að taka á sig smávægilegan halla á Íbúðarlánasjóði, rétt um 600 milljarða sem voru gerðir snyrtilega upp í mars í fyrra. Tapið kom til þegar viðskiptabankarnir buðu upp á hagstæðari kjör en Sjóðurinn fyrir um 20 árum, þegar fólk sá tækifæri til að fá hagstæðari kjör á húsnæðislánum og greiddi gömlu ríkislánin upp. Þetta var augljóslega okkur sjálfum að kenna. Hitachi-vísitalan í sinni bestu mynd. Tap í svarthvítu eða lit, það skiptir engu máli. En auðvitað er lausnin á háum lánum og verðtryggingu fyrir venjulegt fólk þarna einhverstaðar við ystu sjónarrönd. Hættum að bíða í rökkvaðri baðstofunni og biðja fyrir þessu. Það sem skilar raunverulegum árangri er að taka þennan gamla úrelta hugsunarhátt úr sambandi og henda Hitachi hugmyndinni fram af svölunum. Það eru elsku bankarnir sem þurfa að biðja fyrir því að þjóðin finni ekki leið til að borga upp verðtryggðu lánin á fljótan og hagkvæman hátt.